Coraz więcej mówi się o znaczeniu zdrowych jelit i ich wpływie nie tylko na trawienie, lecz także na funkcjonowanie całego organizmu. W codziennej rutynie, obok diety bogatej w błonnik, pojawiają się więc probiotyki w formie suplementów diety oraz maślan sodu. Czym różnią się te dwa składniki i jak wybrać najlepszy probiotyk dla siebie?
Czym są probiotyki i jak działają?
Probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości mogą przynosić korzyści organizmowi gospodarza. W suplementach diety najczęściej spotkasz bakterie z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium oraz drożdże Saccharomyces boulardii.
Aby zrozumieć wpływ probiotyków na jelita, warto zacząć od mikrobioty. Naturalna flora bakteryjna uczestniczy w trawieniu, fermentuje niestrawione składniki pokarmu i wpływa na środowisko jelit. Probiotyki dostarczają żywych kultur bakterii, które przejściowo zasiedlają przewód pokarmowy i konkurują z innymi drobnoustrojami o miejsce oraz składniki odżywcze. Ich właściwości są jednak szczepozależne – oznacza to, że preparaty zawierające ten sam gatunek bakterii, ale różne szczepy, mogą działać inaczej.
Kiedy warto sięgać po probiotyki?
Żywe kultury bakterii dostarczają przede wszystkim kiszonki i fermentowane produkty mleczne – warto regularnie uwzględniać je w diecie. Suplementacja jest przedmiotem badań m.in. w kontekście antybiotykoterapii, jednak wyniki dotyczą określonych szczepów, dawek i badanych populacji. Preparaty probiotyczne rozważa się również na co dzień, gdy jadłospis jest ubogi w produkty fermentowane i chcemy uzupełnić go o żywe kultury bakterii.
Probiotyki a antybiotykoterapia
W metaanalizie 42 badań z randomizacją, przeprowadzonej w 2021 roku przez zespół Clare Goodman z University of Notre Dame Australia i opublikowanej w „BMJ Open”, analizowano częstość biegunki związanej z antybiotykami u osób przyjmujących probiotyki i w grupach kontrolnych. Autorzy odnotowali różnice na korzyść badanych interwencji, przy czym jakość dowodów oceniono jako umiarkowaną. [1]. Do najczęściej badanych mikroorganizmów należały Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus casei i Saccharomyces boulardii. Wyniki te odnoszą się do konkretnych przypadkó ocenianych w przywołanych badaniach i nie stanowią potwierdzenia takiego działania dowolnego suplementu probiotycznego.
Pamiętaj, że probiotyk w trakcie antybiotykoterapii jest suplementem diety, a nie elementem leczenia – dobór preparatu do przyjmowanego antybiotyku powinien być skonsultowany z lekarzem lub farmaceutą.
Czy probiotyk można brać bez antybiotyku?
Probiotyki bywają stosowane także poza okresem antybiotykoterapii – jako uzupełnienie codziennego jadłospisu. Warto jednak wiedzieć, że dowody naukowe dotyczą konkretnych szczepów i konkretnych zastosowań, a nie probiotyków jako całej kategorii. Jeżeli rozważasz stosowanie preparatu w określonym celu, dobór szczepu warto omówić ze specjalistą.
Synbiotyk – co to takiego?
Skoro mowa o wspieraniu mikrobioty, warto wyjaśnić jeszcze jedno pojęcie, a mianowicie synbiotyk. Co to dokładnie jest? Zgodnie z konsensusem międzynarodowego panelu ekspertów ISAPP, opublikowanym w 2020 roku w „Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology”, synbiotyk to mieszanina żywych mikroorganizmów oraz substratów selektywnie wykorzystywanych przez mikroorganizmy gospodarza [2].
Najczęściej spotkasz wariant komplementarny, czyli połączenie probiotyku z prebiotykiem w jednym preparacie – choć eksperci ISAPP zaznaczają, że definicja obejmuje też mieszaniny synergistyczne, w których składniki nie muszą osobno spełniać kryteriów probiotyku ani prebiotyku. Taka formuła bywa wygodna dla osób, które chcą ograniczyć liczbę przyjmowanych kapsułek.
Przykładem preparatu zawierającego taki kompleks synbiotyczny jestBiowen EnzyMax Complex+, który oprócz połączenia probiotyku i prebiotyku zawiera również enzymy trawienne.
Jak maślan sodu wpływa na jelita?
Maślan sodu to sól kwasu masłowego – krótkołańcuchowego kwasu tłuszczowego, który powstaje naturalnie w jelicie grubym podczas fermentacji niestrawionych węglowodanów, w tym błonnika, przez bakterie jelitowe. Przegląd literatury opublikowany w 2023 roku w czasopiśmie „Nutrients” opisuje maślan jako ważne źródło energii dla kolonocytów, czyli komórek nabłonka jelita grubego, oraz związek uczestniczący w utrzymaniu bariery jelitowej [3].
Skąd zatem pomysł na maślan sodu w formie suplementu? Ilość maślanu wytwarzanego naturalnie zależy między innymi od diety i kondycji mikrobioty, a kapsułki to sposób dostarczenia tego związku z zewnątrz. Pamiętaj jednak, że przytoczone badania opisują rolę maślanu powstającego w organizmie – suplementy z maślanem sodu na jelita to odrębna kwestia, a decyzję o ich stosowaniu warto skonsultować ze specjalistą.
Opinie o maślanie sodu z forów a wiedza naukowa
Zanim kupisz suplement, prawdopodobnie sprawdzisz doświadczenia innych – opinie o maślanie sodu na forach internetowych są łatwo dostępne, ale traktuj je wyłącznie jako relacje pojedynczych osób. Wrażenia użytkowników bywają skrajnie różne, bo zależą od diety, stylu życia i indywidualnej kondycji organizmu. Wiarygodniejszym punktem odniesienia pozostają badania naukowe, informacje od producenta oraz konsultacja ze specjalistą, zwłaszcza jeśli dolegliwości trawienne utrzymują się dłużej.
Jak wybrać najlepszy probiotyk?
Nie istnieje jeden uniwersalny preparat dla wszystkich – najlepszy probiotyk to taki, który został dobrany do konkretnej potrzeby. Przy porównywaniu produktów zwróć uwagę na kilka elementów:
- oznaczenie szczepu – wiarygodny producent podaje nie tylko rodzaj i gatunek bakterii, lecz także symbol szczepu, ponieważ – jak już wiesz – właściwości mikroorganizmów nie przenoszą się między szczepami;
- liczbę jednostek CFU – czyli ilość żywych kultur w porcji; ta informacja pozwala porównać zawartość preparatów, choć większa liczba nie przesądza o jakości, bo odpowiednia ilość zależy od konkretnego mikroorganizmu;
- formę ochrony bakterii – kapsułki odporne na kwas żołądkowy mogą ułatwiać przetrwanie niektórych mikroorganizmów w drodze do jelit;
- przejrzystość składu – krótka lista składników ułatwia ocenę tego, co faktycznie przyjmujesz, choć sama w sobie nie świadczy o właściwościach preparatu.
Probiotyki czy maślan sodu – co wybrać?
Te dwa składniki nie konkurują ze sobą, bo odpowiadają na różne potrzeby. Probiotyki to wybór osób dbających o florę bakteryjną, szczególnie w okresie antybiotykoterapii – po konsultacji z lekarzem i z uwzględnieniem konkretnego szczepu. Maślan sodu jako suplement wybierają osoby, które chcą uzupełnić dietę o składnik naturalnie powstający z błonnika. Na rynku dostępne są również preparaty łączące kilka różnych składników.
FAQ
Czy probiotyk i maślan sodu można stosować razem?
Probiotyki i maślan sodu bywają łączone w gotowych zestawach – probiotyk dostarcza żywych mikroorganizmów, a maślan sodu to związek naturalnie obecny w jelicie grubym.
Jaki probiotyk przy antybiotyku dla dziecka?
Preparaty dla dzieci różnią się składem i formą od produktów dla dorosłych, dlatego wybór zawsze warto omówić z pediatrą lub farmaceutą. Produkty przeznaczone dla najmłodszych stosuje się wyłącznie zgodnie z etykietą i zaleceniem specjalisty.
Czym różni się probiotyk od prebiotyku?
Probiotyk to żywe mikroorganizmy, które podane w odpowiedniej ilości przynoszą korzyść zdrowotną gospodarzowi. Prebiotyk natomiast jest substratem selektywnie wykorzystywanym przez mikroorganizmy gospodarza, przynoszącym korzyść zdrowotną – można więc powiedzieć, że stanowi „pożywkę” dla określonych mikroorganizmów. Połączenie probiotyku i prebiotyku może tworzyć synbiotyk.
Skąd bierze się maślan sodu w organizmie?
Kwas masłowy powstaje w jelicie grubym podczas fermentacji błonnika pokarmowego przez bakterie jelitowe. Dieta bogata w warzywa, strączki i produkty pełnoziarniste sprzyja jego naturalnej produkcji.
Źródła:
- Goodman C., Keating G., Georgousopoulou E., Hespe C., Levett K., „Probiotics for the prevention of antibiotic-associated diarrhoea: a systematic review and meta-analysis”, BMJ Open, 2021; 11(8): e043054,https://bmjopen.bmj.com/content/11/8/e043054
- Swanson K.S., Gibson G.R., Hutkins R. i in., „The International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) consensus statement on the definition and scope of synbiotics”, Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology, 2020; 17(11): 687–701,https://www.nature.com/articles/s41575-020-0344-2
- Recharla N., Geesala R., Shi X.-Z., „Gut Microbial Metabolite Butyrate and Its Therapeutic Role in Inflammatory Bowel Disease: A Literature Review”, Nutrients, 2023; 15(10): 2275,https://www.mdpi.com/2072-6643/15/10/2275
